Faðir andanna

Amma kom til mín um helgina í okkar árlega jólabakstur. Það er orðið að hefð, núna fjórðu jólin í röð síðan við Önni fluttum á Freyjuna, að amma hjálpi mér að fá jólalykt í húsið eins og hún segir sjálf og bökum við rúsínukökur, súkkulaðibitakökur og spesíur. Ég leyfði jólatónlistinni að hljóma undir bakstrinum og þegar Ellen og KK sungu Faðir andanna eftir Matthías Jochumsson staldraði amma við og sagði "ég fæ alltaf svo skrýtna mynd í hugann þegar ég heyri þennan sálm."

Hún sagði mér svo frá því hvernig hún man fyrst eftir þessum sálmi. Þetta hefur verið árið 1938 því hún var þá 10 ára gömul, heima hjá sér á Kletti í Kollafirði, vestur á Barðaströnd. Það er þannig að það féll mjög mikið út úr firðinum á fjöru og þennan dag, um hásumar, var amma eitthvað að bardúsa úti þegar hún heyrði mikinn söng bergmála inn fjörðinn. Það var þá pósturinn Gunnar, sem var einfættur því hann hafði fengið berkla í annan fótinn sem þurfti að taka af við hné. Pósturinn einfætti kom ríðandi á hesti sínum eftir leirunum og söng hástöfum um föður andanna, frelsi landanna og ljósið í lýðanna stríði svo glumdi á milli fjallanna. (Myndin er tekin út um stofugluggann á Kletti og út fjörðinn 2006)

Seinna man hún reyndar líka vel eftir þessum sálmi því hann var víst alltaf spilaður í lok útvarpsmessunnar á meðan heimsstyrjöldinni stóð sem hugvekja, enda á textinn vel við andrúmsloftið sem þá hefur án efa verið ríkjandi. Þessi mynd af einfætta póstinum Gunnari á hestinum sínum fyrir 70 árum síðan kemur samt enn alltaf í hugann á henni ömmu þegar hún heyrir sálminn sunginn. Og ég held að héðan af verði þau hugrenningatengsl hjá mér líka, því þótt atvikið sé fjarri mér sé ég Gunnar ljóslifandi fyrir mér eins og amma lýsti honum.

Faðir andanna
frelsi landanna
ljós í lýðanna stríði
send oss þitt frelsi
synda slít helsi
líkna í stríðanda lýði.

Sælu njótandi
sverðin brjótandi
faðmist fjarlægir lýðir.
Guðs ríki drottni
dauðans vald þrotni
komi kærleikans tíðir.

Lýstu heimana
lífga geimana
þerrðu treganda tárin.
Leys oss frá illu
leið oss úr villu
lækna lifenda sárin.

Faðir ljósanna
lífsins rósanna
lýstu landinu kalda.
Vertu oss fáum
fátækum smáum
líkn í lífsstríði alda.

Gamla, meyra

Líklega er ég aldrei nær mörkum þess að verða næstum því trúuð en þegar ég sit við kertaljósið í Hallgrímskirkju og hlusta á Mótettukórinn syngja jólasálma. Held þetta sé fjórða árið sem ég fer á aðventutónleika kórsins og finnst alltaf jafn notalegt. Aðventan er algjörlega minn tími, enda hátíð fyrir hrifnæma. Ég gleymi mér svo í heilagleikanum að ég læt næstum glepjast þegar kórinn syngur úr Betlehemsstjörnunni:

Vertu sem barnið, bara fylgdu honum
byrðum hann léttir af öllum sem þjást.
Veitir þér huggun, hjartað fyllir vonum.
Himinsins stjörnur í augunum sjást.
Ástúðin er hann, inn í hjörtun fer hann
umhyggju ber hann í eilífri ást.

Ágætis mótvægi kannski við guðleysið sem ég velti mér upp úr í ritgerðarskrifunum þessa dagana, en vinnuheiti ritgerðarinnar er einmitt "Killing God". Betlehemsstjarnan er líka á meðal fegurstu íslensku sálmanna; texti eftir Úlf Ragnarsson við lag Áskells Jónssonar. Gleðilega aðventu.

I gotta have more cowbell!

Djöfull er hann að standa sig, gaurinn sem spilar á kúabjölluna í Radiohead. Einstakir taktar t.d. í Electioneering. Meira svona takk.

Best of the Beatles

Ég verð nú að segja það að mér finnst Pete Best hafa verið langsætasti Bítillinn á þeirra yngri árum. Auðvitað höfðu þeir allir sinn sjarma og ég efast ekki um að þeir hafi verið heillandi á sviði, í leðurjökkunum sínum og kúrekastígvélunum. Hinsvegar voru þeir allir svolítið lúðalegir; Paul með sínar bollukinnar, George kinnfiskasoginn með skakkar tennur, John langleitur og svo hinn breiðnefjaði Ringo sem kom síðastur inn, ekki sá fríðasti. Pete Best komst næstur þessu James Dean elementi og var mun sætari en hinir. Það kemur mér því ekki á óvart að hann hafi notið mestrar kvenhylli áður en hann var rekinn, enda algjört hunkadoodle. Mikið hlýtur þetta annars að hafa verið sárt fyrir strákgreyið, að vera sparkað úr Bítlunum rétt áður en þeir urðu frægasta hljómsveit allra tíma.

Sigurrós

Undanfarna daga hef ég hlustað mjög mikið á Sigurrós. Þegar ég var í 10.bekk hlustaði ég ekki á neitt annað allan veturinn en Ágætis byrjun. Þá átti ég að vísu engan i-pod, né geisladiskaspilara, svo spilunin var takmörkuð við heimili mitt. Fermingargræjurnar voru því óspart notaðar, en ef ég var ein heima notaði ég frekar græjurnar í stofunni. Stundum reyndi ég að hlusta yfir námsbókunum en það hefur aldrei gefist vel fyrir mig. Hugsanlega myndi það ganga ef ég væri ein í gluggalausu herbergi, en þar sem stofugluggarnir heima eru frekar stórir átti ég það til að sitja tímunum saman, hlustandi á tónlist og horfandi út í garð. Garðurinn okkar í Mosfellsbænum er líka mjög fallegur. Þess á milli stóð ég upp og gekk fram og til baka um húsið. Stundum fylltist ég svo mikilli orku við að hlusta á tónlistina að ég byrjaði að taka til af miklum krafti til að beina orkunni eitthvað. Þá hefði verið gott að geta dansað. Ég var kannski ekki nógu langt komin í tjáningarþroska til að gera eins og pabbi; hann nýtur tónlistar með því að fara úr að ofan, loka augunum og sveifla sér í takt við tónlistina. Eins og hann baði sig í henni. Kannski myndi ég gera það sama núna, ef ég væri ekki stödd á bókasafni.

Eftir busaárið mitt í MR gáfu fermingargræjurnar mínar upp andann og þar með dalaði tónlistaráheyrn mín mikið. Ég eignaðist ekki aðrar græjur fyrr en í hitteðfyrra þegar Ragnar kom færandi hendi með i-podinn, sem er mér sérstaklega góður vinur hérna í Ameríkunni.

Undanfarin 5 ár hef ég bara hlustað á Sigurrós öðru hvoru, en ekki jafnstíft og á sextánda árinu. Núna hafa þeir hinsvegar náð svolitlum tökum á mér aftur. Nýjasta diskinn þeirra, Takk, hafði ég lítið hlustað á, en nú er ég alveg húkkt á honum. Mér finnst gott að byrja daginn með þeim, þegar ég geng út í sólina til að fara í morgunmat. Síðan ég kom hingað hefur verið stanslaust sólskin og logn upp á nánast hvern einasta dag og mér finnst Sigurrós eiga einstaklega vel við skapið í mér þegar ég geng úti. Margrét hefur sagt að Sigurrós höfði ekki til hennar, nema í samspili við dans, t.d. Ég er ekki sammála, því fyrir mér er Sigurrós hið fullkomna undirspil í einverunni. Yfirleitt hef ég ekki nennt að hlusta á þá nema ég sé ein. Hvort sem ég er keyrandi eftir Sæbrautinni á leiðinni heim úr IKEA, eða gangandi eftir götum Minnesota. Og þó mér finnist lögin þeirra misgóð þá eru þau mörg sem fá mig til að horfa dreyminn út um gluggann með hroll niður eftir bakinu. Eins og núna. Tilraun til að lesa hina ömurlega leiðinlegu bók Communication Theory; Analysis and Application, fór út um þúfur þegar lagið Glósóli hófst. Þegar ég hlusta á það langar mig til að breiða út faðminn og hlaupa blindandi niður grasbrekku.
Það er hinsvegar nokkrum erfiðleikum bundið þar sem tvíburaborgirnar eru byggðar á sléttlendi. Auk þess gæti það farið illa með i-podinn. Svo það er best að gleyma þessu bara. Og halda áfram að læra.

Ein með sjálfri mér

Nú eru 2 vikur síðan Önundur fór og stefnir í 3 vikur til viðbótar miðað við hve illa gengur að fiska. Þetta er fjórða sumarið sem hann fer burt frá mér á sjóinn og árlega engist ég um í rómantíkurkasti á meðan. Hvað er enda rómantískara en að eiga ungan elskhuga á hafi úti? Að ganga í sumarnóttinni niðri í fjöru fyrir neðan húsið, horfa á hafið og hugsa til hans? Sögulegt, íslenskt minni. Klisja.

Það er líka gaman að því að hverju sinni tek ég ástfóstri við eitthvað eitt lag, sem ég hnýt um af hendingu og hlusta stanslaust á þar til hann snýr aftur. Fyrsta sumarið var það My Friends með Red Hot Chilli Peppers einhverra hluta vegna. Svo man ég að vísu ekki í svipinn hvað það var annað árið, en í fyrra var það Þú átt mig ein með Vilhjálmi Vilhjálmssyni. Nú um helgina áttaði ég mig svo á því að lag þessa árs er komið í höfn, enda hef ég hlustað stanslaust á það í i-podinum. Í þetta skiptið er það lagið Tvær stjörnur með Megasi sem fangaði mig. Textinn er dásamlega fallegur eins og svo margir texta Megasar, en hann er á þessa leið:

Tíminn flýgur áfram og hann teymir mig á eftir sér
og ekki fæ ég miklu ráðið um það hvert hann fer.
En ég vona bara að hann hugsi svolítið hlýlega til mín
og leiði mig á endanum aftur til þín.

Ég gaf þér forðum keðju úr gulli um hálsinn þinn,
svo gleymdir þú mér ekki í dagsins amstri nokkurt sinn.
Í augunum þínum svörtu horfði ég á sjálfan mig um hríð
og ég vonaði að ég fengi bara að vera þar alla tíð.

Það er margt sem angrar en ekki er það þó biðin
Því ég sé það fyrst á rykinu, hve langur tími er liðin.
Og ég skrifa þar eitthvað með fingrinum sem skiptir öllu máli.
Því að nóttin mín er dimm og ein og dagurinn á báli.

Já, og andlitið þitt málað. Hve ég man það alltaf skýrt,
augnlínur og bleikar varir, brosið svo hýrt.
Jú ég veit vel, að ókeypis er allt það sem er best,
En svo þarf ég að greiða dýru verði það sem er verst.

Ég sakna þín í birtingu að hafa þig ekki við hlið mér
og ég sakna þín á daginn þegar sólin brosir við mér.
Og ég sakna þín á kvöldin þegar dimman dettur á.
En ég sakna þín mest á nóttinni er svipirnir fara á stjá.

Svo lít ég upp og ég sé við erum saman þarna tvær
stjörnur á blárri festingunni sem færast nær og nær.
Ég man þig þegar augu mín eru opin, hverja stund.
En þegar ég nú legg þau aftur, fer ég á þinn fund.

Annar fallegur Megasartexti (því þeir eru nú ekki allir fallegir þótt góðir séu) er úr lagi sem var reyndar líka sterkur kandídat sem "Önnalagið" þetta sumarið. Það er auðvitað Orfeus og Evridís. Þar segir meðal annars:

Einsog hamar ótt á steðja
uppi á þaki regnið bylur.
En í þínu þæga tári
þar er gleði, birta, ylur

Á þínum góðu unaðstöfrum
önd mín, sál og kraftur nærist.
Þér ég æ mun fé og föggum
fórna meðan að hjartað hrærist.

Fjallahringurinn, hann er dreginn
hringinn í kringum mig.
Og utan hans, þar er ekki neitt
því innan hans, þar hef ég þig

Það væri munur ef allir íslenskir popptónlistarmenn semdu svona almennilega texta.

En svo líður mér líka hálfkjánalega að vera svona gagntekin söknuði, vitandi hve smávægileg og tímabundin orsökin er. Og afhverju skyldi ég ekki kæra mig kollótta? Áður en hann kom til sögunnar fann ég aldrei til einmanakenndar þegar ég fór að sofa, eða tómleikatilfinningar þegar ég vaknaði. Mér finnst skrýtið að hafa hleypt einhverjum svo nærri mér að mér finnist ég varla nema hálf þegar hann fer burt. Stundum get ég litið á hann og séð hann sem ókunna manneskju, horft á hann og hugsað "Hver ertu eiginlega?" og furðað mig á að þessi manneskja sem fyrir nokkrum árum var ekki til fyrir mér, sé mér allt í einu svo mikils virði. Og ég sem trúði aldrei á æskuástir. Lífið hendir gaman að mér.

Simon & Garfunkel



Skemmtilegt hvernig maður verður stundum húkkt á einhverri ákveðinni tónlist á tímabili. Framan af 4.bekk í MR var ég alveg húkkt á þessum félögum. Svipað var uppi á teningnum í 10.bekk, sem einkenndist af tónlist Sigurrósar. Í 3.bekk dustaði ég rykið síðan í 9.bekk af Pink Floyd, en skipti þeim svo út fyrir Muse, sem duttu upp fyrir þegar ég kynntist Jeff Buckley. Svona hélt þetta áfram og tók á sig ýmsar sérkennilegar myndir. Einhvern tíma var það Air sem átti helst upp á pallborðið, Smashing Pumpkins, Emelíana Torrini osfrv. Síðasta sumar tók ég heilan mánuð í ekkert annað en Vilhjálm Vilhjálmsson. Svo þegar maður hlustar á þetta seinna þá rifjast upp hugarástandið sem varð til þess að maður tók ástfóstri við þessa tilteknu tónlist til að byrja með.

Undanfarnar vikur hafa Simon og Garfunkel komið sterkir til leiks aftur. Ætli uppáhaldslögin séu ekki Scarborough Fair, America, A Hazy Shade of Winter, Wednesday Morning 3 a.m. og Homeward Bound. The Sound of Silence er alltaf traust líka. Þó hef ég aldrei fílað Bridge over Troubled Water. Allavega, ég mæli með þeim.

Friðsæld

Hann Atli minn eyðilagði fyrir mér lesturinn með sannkallaðri himnasendingu af tónlist. Slökun mín er svo algjör að helst langar mig að kveikja á kerti og horfa út í myrkrið það sem eftir lifir kvölds, í stað þess að læra breska menningarsögu.

Áðan heyrði ég lagið Þórður eftir Sverri Stormsker í útvarpinu. Ég hafði ekki heyrt það mjög lengi og var eiginlega búin að gleyma því. Mamma sagði mér að einhvern tíma þegar ég var lítil og heyrði þetta lag í útvarpinu (það var útgefið 1988, sennilega hefur það verið eitthvað um það leyti eða aðeins seinna) þá hafi ég farið að skæla. (Já ég veit, ég er viðkvæmt, lítið blóm.) Þótt lagið hreyfi kannski ekki alveg jafnmikið við mér nú, þá finnst mér það samt fallegt. Það er eitthvað svo yndislega tregafullt við það.

Er það ekki rétt skilið hjá mér að öllum stelpum á Íslandi þyki lagið Ást með Ragnheiði Gröndal vera æðislegt? Og jafnvel, jafnvel þónokkrum strákum?

Mamma borgar

Þetta barnalag var mér gleymt þar til ég heyrði það í útvarpinu áðan og þá áttaði ég mig á að líklegast hef ég alla tíð misskilið plottið í textanum. Stína fer í búðina, brosir blítt til kaupmannsins og kaupir rautt klæði. Í lok lagsins segir:

Hann brosandi fór og klippti klæðið.
“Hvað kostar það?” spurði Stína.
“Einn koss” hann svaraði, “kostar klæðið
í kjól á brúðuna þína.”

Í búðinni glumdi við gleðihlátur,
er glaðlega svaraði Stína:
“Hún mamma kemur í bæinn bráðum
og borgar skuldina mína.”

Ég skildi þetta alltaf þannig að kaupmaðurinn girntist koss frá stúlkunni þar sem hún var svo ung og fögur, en brandarinn væri sá að mamman ætlaði í raun að borga, en hún væri algjör herfa og kaupmaðurinn hefði þannig komið sér í vandræði. Þetta fannst mér liggja beint við þegar ég var lítil, en þegar ég heyrði lagið áðan sá ég að þetta getur varla verið rétt eða hvað, því Stína litla er ekki nema 5 ára eða svo. Varla væri viðeigandi að semja hugljúft lag um miðaldra kaupmann sem gerði sér dælt við 5 ára telpu. En hver er þá pælingin með þessu lagi? Er Stína að reyna að koma mömmunni og kaupmanninum saman? Var Stína hrædd við kaupmanninn og vildi koma sér úr þessum óþægilegu aðstæðum? Átti Stína engan pabba, fannst henni bara eðlilegt að mamma hennar myndi kyssa einhvern óprúttinn verslunareiganda úti í bæ? Afhverju var Stína annars ein í bænum, verandi svona lítil, hefði mamman ekki átt að vera með henni? Var mamma hennar kannski upp fyrir haus í ástandinu? Ég skil ekki þetta lag.

"Ég er alæta á tónlist...

...en ég þoli ekki rokk."

Það er staðreynd að skemmtileg tónlist fær marga til að keyra hraðar, mig meðal annarra.

Nú var ég að koma frá tónleikum í Hallgrímskirkju. Þar var safnað saman glæstu liði; hluti Sinfóníuhljómsveitar Íslands, karlakórsins Fóstbræðra, Vox femine, Gospelkór Fíladelfíu og e-r barnakór lofuðu vissulega mjög góðu. En þrátt fyrir allt þetta virtust tónleikarnir vera pakki utan um "dívur" með söngkonudrauma. Ég vonaðist eftir hátíðlegum jólatónleikum og fékk vissulega eitt og eitt viðeigandi lag, en aðaluppistaðan var eitthvað helvítsi ný-jóla-popp rugl sem kom einstaklega illa út í Hallgrímskirkjunni. Védís Hervör rembdists síendurtekið við undirleik dósahljóðstromma sem voru ekki í takt, Guðrún Árný gaulaði jafnvel enn leiðinlegar en Mariah Carey, á meðan karlakórinn stóð eins og illa gerður hlutur og ekki múkk heyrðist frá sinfóníunni. Ragga Gísla kom tvisvar fram, söng annars vegar Little drummer boy ágætlega en hinsvegar óþarflega arty-farty-vildégværiBjörk-lag. Þessir blessuðu "stór"tónleikar hefðu bara ekki verið par jólalegir hefði ekki verið fyrir Valgerði Gunnarsdóttur og Margréti Eir, sem sungu m.a. Ave Maria og Oh, holy Night, þó ekki án afskipta rembings-Védísar og r-n-b-takta-Guðrúnar. Þessir tónleikar voru bara e-ð að mis....Mikil vinna virðist hafa verið lögð í þetta, alltént eru þær farðaðar voða sætt í auglýsingunum, en tónlistin hefur beðið afgangi. Sök sér þó mér hafi mislíkað lagaval, en útfærslan var stundum (ekki þó alltaf) slæm. Misræmi milli söngs og hljóðfæra og slæmur samhljómur. Stundum. Verst var þó að sjá karlakórinn nýttan svona illa. Fegin að mér var boðið.

Gáta dagsins:

Hvað eiga Flosi Ólafsson, David Beckham og jólasveininn sameiginlegt?

(Þeir sem vita mega ekki segja)