Kyndill

Fyrir nokkrum mánuðum keypti ég mér Kyndil frá Amazon. Hann varð brátt uppáhaldsgræjan mín á heimilinu (og utan þess) og ég þreytist seint á að mæra hans einföldu snilld við hvern sem heyra og lesa vill.

Ég keypti mér einföldustu og ódýrustu gerðina af Kyndli (hann kostaði um 17 þúsund kr.) vegna þess að þótt ég eigi mjög auðvelt með að gleyma mér tímunum saman við lestur er ég líka með athyglisbrest ef svarthol netsins er innan seilingar. Ég ver nú þegar allt of löngum tíma á netinu, ýmist í tölvunni eða símanum og þess vegna vil ég að bókin mín sé bara bók, jafnvel þó að hún sé rafbók.

Í Kyndlinum er samt þráðlaus nettenging svo ég get farið inn á Amazon, keypt bók með einum smelli og fengið hana senda á 10 sekúndum. Það er mjög freistandi og úrvalið í þessari stærstu bókabúð heims á gerir það að verkum að ég verð eins og krakki í nammibar Hagkaupa á laugardegi.

Lestrarupplifunin sjálf er ekki síðri með rafrænu bleki en á prenti að mínu mati. Kyndillinn er auðvitað mun handhægari og meðfærilegri en þykkustu doðrantarnir. Það var aðallega lyktin sem ég hafði áhyggjur af, ég er nefnilega ein af þeim sem þefa af bókum. Lykt af nýprentaðri bók er góð og fyllir mann af eftirvæntingu, en ég leysti þetta með því að kaupa mér fallegt leðurhulstur um Kyndilinn minn. Lyktin af leðri er nefnilega ekki síður góð.

Svo býður Kyndillinn upp á öðru vísi lestur en áður. Bæði er hægt að ná í ýmsa klassík frítt á netinu (í vikunni sótti ég mér t.d. ritgerðasafn Mark Twain ókeypis). Langar greinar á vefsíðum má senda í Kyndilinn ef maður nennir ekki að lesa þær af tölvuskjá. Núna sæki ég líka lesefni sem mér fannst ekki réttlætanlegt að kaupa áður og fá sent til landsins með tilheyrandi kostnaði.

Ég freistast til að kaupa bækur fyrir forvitni sakir, vegna þess að þær eru ódýrar á rafrænu formi. Kyndilinn er ekki hægt að dæma af kápunni, sem gefur manni frelsi til að lesa klámfengnar eða vandræðalega hallærislegar bækur á mannmörgum stöðum án þess að neinn viti af því. (Og lesturinn verður auðvitað mun skemmtilegri fyrir vikið). Vegna alls þessa er mín reynsla sú að eftir tilkomu Kyndilsins kaupi ég fleiri bækur en nokkru sinni fyrr.

Ef það er nógu auðvelt og ódýrt að nálgast efni löglega á netinu sé ég nefnilega enga ástæðu til að stela því. Ég vil mjög gjarnan styðja höfunda verkanna sem ég nýt með því að borga fyrir þau. Enn hef ég þó enga íslenska rafbók keypt. Ég einfaldlega tími því ekki.

Birtist sem pistill í Morgunblaðinu föstudaginn 27. apríl 2012

Gerum byltingu

Við upphaf olíukreppunnar fyrir tæpum 40 árum mörkuðu íslensk stjórnvöld þá stefnu að auka hlut hitaveitna í orkunotkun landsmanna. Fram að því gegndu innfluttir orkugjafar, olía og kol, stóru hlutverki í húshitun, en í dag eru yfir 90% íslenskra heimila hituð með jarðvarma. Jarðvarmabyltingin reyndist mikið gæfuspor fyrir þjóðina. Framtak einstaklinga og sveitarfélaga á millistríðsárunum ruddi veginn, en á endanum var það ákvörðun stjórnvalda um að jarðvarmavæða landið sem lyfti grettistakinu. Það kostaði sitt á sínum tíma að setja upp hitaveitur um allt land og leggja lagnir að hverju einasta húsi, en það borgaði sig því hitaveitan hefur síðan sparað þjóðarbúinu tugi milljarða króna á hverju ári, sem annars hefðu farið í innflutning á olíu.

Enn erum við þó ekki frjáls undan olíunni, eins og neytendur þekkja af sárri raun, því Íslendingar reka einn stærsta bílaflota heims miðað við höfðatölu og þeir bílar eru nánast allir (undantekningarnar má telja á fingrum sér) knúnir rándýrri, innfluttri og mengandi olíu. Byltingin þarf að halda áfram og nú er kominn tími á orkuskipti í samgöngum. Þar ættu að vera hæg heimatökin fyrir okkur. Íslendingar eru sennilega eina þjóðin í heiminum sem gæti hæglega rekið allan bílaflota sinn á rafmagni, án þess að byggja eina einustu virkjun. Þrátt fyrir að landkostir hér bjóði upp á fyrirmyndarstarf á þessu sviði er Ísland að dragast aftur úr öðrum löndum í samgöngubyltingunni.

Ef einhver trúir því að við gegnum forystuhlutverki í nýtingu endurnýjanlegs eldsneytis, líkt og við gerðum í innleiðingu hitaveitu, þá upplýsist hér með að það er hrein sjálfsblekking. Í samgöngumálum virðist stjórnvöld skorta þá framsýni sem var við lýði í olíukreppunni upp úr 1970, en það sama verður ekki sagt um nágrannalönd okkar. Stokkhólmur, Ósló og Kaupmannahöfn, London, París, Madrid, Amsterdam... allt eru þetta höfuðborgir sem hafa tekið formlega ákvörðun um að greiða rafbílnum leið inn í framtíðina. Því er svo fylgt eftir með raunverulegum aðgerðum eins og að fella niður innflutningstolla á rafbílum, gefa rafbílaeigendum ókeypis í bílastæði og veita fyrirtækjum styrki til að skipta bílaflota sínum í rafbíla. Í sjálfu olíuríkinu Noregi eru t.d. 3.800 rafbílar nú þegar í daglegri notkun og markmið norskra stjórnvalda er að koma minnst 200.000 rafbílum á göturnar fyrir árslok 2020.

Eftir bankahrunið er bílafloti Íslendinga orðinn einn sá elsti í Evrópu. Þörfin fyrir endurnýjun er uppsöfnuð og að því kemur að bílakaup hefjast að nýju. Þá væri hagstætt bæði fyrir þjóðarbúið og neytendur ef rafbílar væru orðnir raunhæfur kostur, en til þess að svo geti orðið þarf að sýna framsýni, byggja upp kerfi líkt og gert var fyrir hitaveituna fyrir 35 árum og taka af skarið um orkubyltingu. Frá 1970-2009 spöruðum við 1.330 milljarða með því að nota jarðvarma í stað olíu í húshitun. Veitir okkur nokkuð af sama sparnaði í bílaflotanum? 

Birtist sem pistill í Morgunblaðinu miðvikudaginn 11. maí 2011.

Lífið við skjáinn

Þegar þessi pistill er skrifaður hefur undirrituð varið um það bil 11 klukkustundum sitjandi fyrir framan skjá. Mér tókst vissulega að byrja daginn á því að hlaupa örfáa kílómetra en eftir það tók við nánast sleitulaus seta. Fyrst fyrir framan borðtölvuna í vinnunni, svo við sjónvarpið, með fartölvuna í kjöltunni. Það er merkilegt hvað hægt er að aðhafast mikið þrátt fyrir að sitja grafkyrr.

Til dæmis kemur fyrir að ég sé að horfa á sjónvarpsfréttirnar með öðru auganu á meðan ég leita að Youtube-myndbandi með hinu, spjalla við þrjá vini á Gtalk, les tvær greinar og skrifa pistil allt á sama tíma. Rannsókn sem gerð var við Kaliforníuháskóla fyrir ekki svo löngu þótti sýna að á þremur áratugum hefði upplýsingaflæðið sem streymir um augu okkar og eyru aukist um 350% þannig að meðalmaðurinn tekur við upplýsingum í 12 klukkustundir á dag.

Ég er sem sagt þrátt fyrir allt undir meðaltalinu þegar þessi pistill er skrifaður. Ýmislegt hefur verið spáð og spekúlerað um áhrif þessarar þróunar í „neyslu" upplýsinga og ekki eru allir á sama máli um hvort áhrifin séu góð, slæm eða bæði. Það er óumdeilanlegt að öll kyrrsetan sem gjarnan fylgir þessari menningu er slæm fyrir okkur, en þegar kemur að heilastarfsemi og andlegu atgervi flækist málið. Því er gjarnan fleygt að virkni heilans sé minni yfir sjónvarpsglápi en þegar maður liggur í fastasvefni og kannski er það rétt, alltént finnst mér hugurinn oft vera á meira iði þegar hann ætti að vera að hvílast uppi í rúmi heldur en þegar ég fjara út við sjónvarpið. Við tölvuskjáinn er heilinn hinsvegar á yfirsnúningi því flestir hafa tileinkað sér þá netnotkun að skipta stöðugt á milli glugga og greina á örfáum sekúndum hvort tenglar vísi á áhugavert efni eða ekki. Að líkindum veldur þetta því að heilinn í okkur breytist bæði til hins verra og hins betra. Ef ég fer þá óvísindalegu leið að dæma út frá sjálfri mér þá virðist mér sem athyglisgáfan skerpist, á sama tíma og athyglisúthaldið veikist, þ.e.a.s. ég held skemur út. Ef myndskeið er ekki byrjað að vera skemmtilegt eftir 5 sekúndur loka ég glugganum og nenni ekki að eyða tíma mínum í það. Blogg og önnur netskrif skanna ég yfir í flýti og ef ekkert grípur athyglina sný ég mér að öðru. Þetta þarf samt ekki endilega að vera slæmt, því þrátt fyrir að talsvert hafi t.d. dregið úr bóklestri hefur meðalmaðurinn aldrei lesið jafnmikið og í dag ef lestur á netinu er tekinn saman.

Þess vegna tek ég öllum þessum upplýsingar á öllum þessum skjáum fyrst og fremst fagnandi, nema þá helst þegar ég sé litla krakka sem hanga til skiptis fyrir framan tölvuna og sjónvarpið í frítíma sínum (alveg eins og ég) og eru að auki látin horfa á dvd-mynd aftan á sætisbakinu í bílnum. Getur þeim lærst að hafa ofan af fyrir sjálfum sér þegar þau búa við stöðugt framboð á afþreyingu? Það er það eina sem ég hef áhyggjur af. Fyrir utan að fá legusár af allri kyrrsetunni. una@mbl.is

Birtist sem pistill í Morgunblaðinu miðvikudaginn 19. janúar 2011

Ohh

Mikið vantar mig stundum Ctrl+F skipunina utan tölvunnar

Beygingarmynd dagsins: Tranta

Tabula rasa

Tölvan mín var orðin ansi hæg stundum greyið og byrjuð að frjósa ef ég lét hana puða svolítið. Ég fór því með hana í hreinsun til útskriftarnema í rafmagns-og tölvunarverkfræði og lét þá strauja hana fyrir mig og enduruppsetja stýrikerfið. Hún var stúdentsgjöf frá foreldrunum á sínum tíma og hefur verið mér afar kær, en undanfarið ár hef ég haft áhyggjur af því að hún gæti hrunið, og þó ekki hafi ræst úr því, heldur tölvan reynst algjör þjarkur, þótti mér tímabært að gefa henni smá andlitslyftingu. Hún kom aftur til mín hrein og pússuð að utan sem innan, svo að undanskildum litla límmiðanum sem ég setti fyrir löngu á lyklaborðið ber hún þess hvergi merki að hafa nokkurn tíma verið í minni eigu. Ég fékk hana í hendurnar innantóma og karakterlausa. Eins og hún hafi lent í vitsugunum úr Harry Potter. Því hef ég verið að dunda mér við að glæða hana lífi að nýju, gera hana kunnuglega aftur. Sem er fínt. Gaman að geta byrjað upp á nýtt með hreinan skjöld og hressari tölvu.

Að eilífu Amen

Ó Teflon hvað ég elska þig.

Bílastæðavandinn

Nú hef ég búið í miðborg Reykjavíkur í tæp tvö ár. Á þessum tíma hef ég aldrei nokkurn tíma lent í því að fá ekki stæði heima hjá mér, jafnvel þótt ég búi beint á móti Eldsmiðjunni, sem er einn vinsælasti pizzastaður í bænum. Oftast fæ ég stæði rétt fyrir utan heimili mitt, en ef þar er fullt get ég annað hvort lagt rétt handan hornsins, á Njarðargötu, eða á Freyjugötu hinum megin Njarðargötu. Hvar sem ég enda er það aldrei meira en 2 mínútna ganga í mesta lagi upp að dyrum. Aðra hverja viku vinn ég meira að segja á kvöldvöktum til miðnættis, og er því komin heim þegar klukkan er um kortér gengin í eitt, en fæ þó alltaf stæði. Það hefur þess vegna aldrei komið til þess að ég þurfi að leggja ólöglega; uppi á gangstétt eða fyrir framan brunahana. Samt sé ég á hverjum degi bílstjóra sem gera einmitt það.

Sömu sögu má segja um Bókhlöðuna. Hana ef ég stundað reglulega í...jah...5 ár eða svo og alltaf fengið stæði. Þótt allt sé fullt við fyrstu sýn nægir yfirleitt að sirkúlera í 3-4 mínútur og þá losnar alltaf eitthvað. Í einstaka undantekningartilfellum hef ég þurft að leggja við austurhliðina á hótel sögu. Samt sem áður er alltaf nóg af liði sem leggur upp á kanti, á gangstéttareyjum eða utan í runna og þröngvar þannig einstefnuumferð upp á þá sem á eftir koma. Ég horfi upp á þetta fólk leggja svona, klukkan hálfníu á morgnana, jafnvel þótt það sé fullt af lausum stæðum í kring. Hvað er að þessu fólki? Ég dreg þá ályktun að það sé ákveðið karaktereinkenni hvort þú leggur bara þar sem þér sýnist, ólöglega, og ert þar með fyrir öðrum, eða hvort þú nennir að eyða tveimur umfram mínútum í að leggja eins og maður.

Svo ég tali nú ekki um þá sem virðast ekki kunna að bakka í stæði, eða finnst eitthvað hallærislegt að rétta bílinn sinn af og leggja þess vegna rammskakkt þannig að hann skagar fram á gangstéttina og lokar henni fyrir gangandi vegfarendum. Eða, það sem verra er, þannig að bíllinn stendur fram á götuna og lokar henni fyrir umferð. Það hef ég tvisvar séð á Freyjugötunni og í annað skiptið vildi það bílstjóranum til happs að hann kom hlaupandi út af Eldsmiðjunni akkúrat þegar við Önni vorum að hringja eftir dráttarbíl. Í hitt skiptið var hægt að smeygja meðalbreiðum bílum framhjá með lagni og slapp fíflið því við dráttarbílinn en fékk í staðinn vinsamlega athugasemd undir rúðuþurrkuna.

Jájá ég veit að þetta er ekkert skemmtilegt færsla en það er heldur ekkert skemmtilegt að geta ekki keyrt inn götuna sína út af svona bjánum. Svo ef þú ert einn af þeim sem nennir ekki að leggja sómasamlega í stæði, taktu þig saman í andlitinu og sýndu smá tillitsemi.

Hjólhýsi

Það er nú meira hvað blaðamenn geta kvartað, vælt og tuðað yfir hjólhýsaeign þjóðarinnar. Allir viðhorfs, bakþanka, pælinga og bloggdálkar í blöðum landsins hafa tekið þetta viðfangsefni að minnsta kosti einu sinni fyrir í sumar, og alltaf með einhverjum umvöndunartón. "Þessi farartæki eru örugglega rándýr", "það er ekki eins og fólkið hafi raunverulega efni á þessu", "af hverju getur þetta fólk ekki bara gist í tjaldi eins og aðrir", "vegakerfið ber þetta ekki" osfrv. Sjálf hef ég afar takmarkaðan áhuga á að ferðast með svona kerru um landið, en má fólk sem það vill ekki bara gera það í friði? Hvort sem það hefur efni á því (sem ég hef fulla trú á að það hafi) eða ekki. Hvers vegna þarf fólk að láta það fara svona í taugarnar á sér að sumir kjósi annan lífstíl en það sjálft?

Sambærilegt hjólhýsatuðinu er allt kvabbið yfir stóru pallbílunum. Í sumar hef ég lesið ófáa pistla um áreiðanlegt tilgangsleysi þessara bíla að mati pistlahöfunda, sem fæstir geta gert sér í hugarlund að einhver hafi raunverulega eitthvað við svona lagað að gera. Þar sem þeirra eigin lífstíll krefst ekki pallbíls virðast þeir eiga erfitt með að sjá fyrir sér að aðrir geti þurft slíkt. En nú vill til dæmis svo skemmtilega til að foreldrar mínir keyptu sér í vor Fork King Rancher tryllitæki frá Bandaríkjunum. Bíllinn sá er langþráð vinnutæki fyrir mömmu í hestunum, enda blæs hann ekki úr nös við að draga fimm hesta kerru upp Kambana. Hann hefur líka komið sér vel á hestaferðalögum þegar þræða þarf grýtta fjallvegi, auk þess sem hann er notaður í flutning á rúlluböggum og kom í stað leigu á flutningabíl þegar við Önni vorum að flytja.
Undanfarið hefur gefist gott tækifæri til kaupa á þessum græjum enda hafa margir stokkið til og nýtt sér það. Sumir að uppfylla langþráðan draum eða þörf. Og hvað með það? Ég hef ekki nokkrurn skapaðan hlut við svona kvikindi að gera, en get samt alveg umborið öðrum að eiga þetta.

Ein schwedisches Auto

Um daginn naut ég þeirra forréttinda að fá að keyra um í bíl "tengdamóður" minnar eina kvöldstund. Urðu þá nokkur straumhvörf í mínu lífi. Þeir bílar sem ég hef keyrt í gegnum tíðina eru allir beinskiptir, að gamalli Hyunday-druslu undanskilinni auk Pajerosins hans afa. Bíll tengdamóður minnar er hinsvegar Volvo S60, árgerð 2002-eða 3. Kannski enginn kaggi en samt alveg ný reynsla fyrir mig. Í fyrsta skipti naut ég þess alveg fram í fingurgóma að sitja undir stýri og finna sætisleðrið braka undan mér. Aldrei hef ég fundið bíl taka við sér jafnþýðlega og af jafnmiklum krafti. Svo botnaði ég auðvitað helvítið og hann bókstaflega tætti upp brekkurnar. Einhvern daginn kemur að því að ég eignast munúðarfullan og húsbóndahollan BMW sem mun svífa með mig um götur borgarinnar.

Beygingarmynd dagsins: Knúsuð

Áðan tók ég mína fyrstu handbremsubeygju.

Nú veit ég loksins hvernig kjarnorkuknúin skip virka. Þetta veltur allt á túrbínunni.

5110 II

Mikil sorg ríkir í Unulandi. Skjárinn er dáinn aftur.

Beygingarmynd dagsins: Nýs

5110

Skjárinn á hinum lífsseiga síma mínum hefur látið illa að stjórn undanfarna mánuði. Símann hef ég notað síðan í 3.bekk og þar á undan hafði pabbi notað hann í einhvern tíma, svo það má með sanni segja að hann hafi sinnt sínu starfi með sóma, blessaður. Ég óskaði mér nýs síma í jólagjöf, en gerði það auðvitað með of miklum fyrirvara til að munað væri eftir því. Svo gerðist það í gær að ég var að flýta mér í vinnuna og missti símann á steinflísarnar heima hjá Önna. Vill þá ekki betur til en svo, að skjámyndin birtist aftur eftir margra mánaða fjarveru. Þetta hefur veitt mér mikla gleði þessa helgina og fullvissað mig um að þessi sími mun a.m.k. endast mér menntaskólaárin. Lengi lifi 5110.

Beygingarmynd dagsins: duldir