Kyndill

Fyrir nokkrum mánuðum keypti ég mér Kyndil frá Amazon. Hann varð brátt uppáhaldsgræjan mín á heimilinu (og utan þess) og ég þreytist seint á að mæra hans einföldu snilld við hvern sem heyra og lesa vill.

Ég keypti mér einföldustu og ódýrustu gerðina af Kyndli (hann kostaði um 17 þúsund kr.) vegna þess að þótt ég eigi mjög auðvelt með að gleyma mér tímunum saman við lestur er ég líka með athyglisbrest ef svarthol netsins er innan seilingar. Ég ver nú þegar allt of löngum tíma á netinu, ýmist í tölvunni eða símanum og þess vegna vil ég að bókin mín sé bara bók, jafnvel þó að hún sé rafbók.

Í Kyndlinum er samt þráðlaus nettenging svo ég get farið inn á Amazon, keypt bók með einum smelli og fengið hana senda á 10 sekúndum. Það er mjög freistandi og úrvalið í þessari stærstu bókabúð heims á gerir það að verkum að ég verð eins og krakki í nammibar Hagkaupa á laugardegi.

Lestrarupplifunin sjálf er ekki síðri með rafrænu bleki en á prenti að mínu mati. Kyndillinn er auðvitað mun handhægari og meðfærilegri en þykkustu doðrantarnir. Það var aðallega lyktin sem ég hafði áhyggjur af, ég er nefnilega ein af þeim sem þefa af bókum. Lykt af nýprentaðri bók er góð og fyllir mann af eftirvæntingu, en ég leysti þetta með því að kaupa mér fallegt leðurhulstur um Kyndilinn minn. Lyktin af leðri er nefnilega ekki síður góð.

Svo býður Kyndillinn upp á öðru vísi lestur en áður. Bæði er hægt að ná í ýmsa klassík frítt á netinu (í vikunni sótti ég mér t.d. ritgerðasafn Mark Twain ókeypis). Langar greinar á vefsíðum má senda í Kyndilinn ef maður nennir ekki að lesa þær af tölvuskjá. Núna sæki ég líka lesefni sem mér fannst ekki réttlætanlegt að kaupa áður og fá sent til landsins með tilheyrandi kostnaði.

Ég freistast til að kaupa bækur fyrir forvitni sakir, vegna þess að þær eru ódýrar á rafrænu formi. Kyndilinn er ekki hægt að dæma af kápunni, sem gefur manni frelsi til að lesa klámfengnar eða vandræðalega hallærislegar bækur á mannmörgum stöðum án þess að neinn viti af því. (Og lesturinn verður auðvitað mun skemmtilegri fyrir vikið). Vegna alls þessa er mín reynsla sú að eftir tilkomu Kyndilsins kaupi ég fleiri bækur en nokkru sinni fyrr.

Ef það er nógu auðvelt og ódýrt að nálgast efni löglega á netinu sé ég nefnilega enga ástæðu til að stela því. Ég vil mjög gjarnan styðja höfunda verkanna sem ég nýt með því að borga fyrir þau. Enn hef ég þó enga íslenska rafbók keypt. Ég einfaldlega tími því ekki.

Birtist sem pistill í Morgunblaðinu föstudaginn 27. apríl 2012

Bækur lesnar á árinu 2011

All My Friends are Superheroes, Andrew Kaufman

The White Tiger, Aravind Adiga

Ár hérans, Arto Paasilina

Morgunengill, Árni Þórarinsson

Engan þarf að öfunda, Barbara Demick
Pobby & Dingan, Ben Rice

Svar við bréfi Helgu, Bergsveinn Birgisson

One Day, David Nicholls
Heimskra manna ráð, Einar Kárason

Kvikasilfur, Einar Kárason

Maður og elgur, Erlend Loe

The Story of a Ship-Wrecked Sailor, Gabriel Garcia Marquez

Bátur með segli og allt, Gerður Kristný

Milli trjánna, Gyrðir Elíasson

Tunglið braust inn í húsið, Gyrðir Elíasson
Sláttur, Hildur Knútsdóttir
Færeyskur dansur, Huldar Breiðfjörð
On the Road, Jack Kerouac

Gamlinginn sem skreið út um gluggann og hvarf, Jonas Jonasson

Með heiminn í vasanum, Margrét Örnólfsdóttir
Hús úr húsi, Kristín Marja Baldursdóttir

Ljósa, Kristín Steinsdóttir

Dávaldurinn, Lars Kepler

Rokkað í Vittula, Mikael Niemi

Percy Jacksson og eldingaþjófurinn, Rick Riordan

Skugga-Baldur, Sjón

Hreinsun, Sofi Oksanen

Kýr Stalíns, Sofi Oksanen

The Hunger Games, Suzanne Collins
Sommarboken, Tove Jansson

Fátækt fólk, Tryggvi Emilsson

Auðnin, Yrsa Sigurðardóttir

Þriðja táknið, Yrsa Sigurðardóttir

Bækur lesnar 2010

Berlínaraspirnar, Anne B. Ragde
Kuðungakrabbarnir, Anne B. Ragde
Á grænum grundum, Anne B. Ragde
Furðustrandir, Arnaldur Indriðason

Svörtuloft, Arnaldur Indriðason

Fólkið í kjallaranum, Auður Jónsdóttir

Tími nornarinnar, Árni Þórarinsson

Óvinafagnaður, Einar Kárason

Long Way Down, Ewan McGregor & Charley Boorman
Skaparinn, Guðrún Eva Mínervudóttir

Hamskiptin, Franz Kafka

Þór - leyndarmál guðanna, Friðrik Erlingsson

Kafka on the shore, Haruki Murakami
Þegar kóngur kom, Helgi Ingólfsson
Tinni í Ameríku, Hergé

Tinni í Kongó, Hergé

Stolnar raddir, Hugrún Hrönn Kristjánsdóttir

The Rum Diary, Hunter S. Thompsson

Harmur englanna, Jón Kalman Stefánsson

Karitas án titils, Kristín Marja Baldursdóttir
Óreiða á striga, Kristín Marja Baldursdóttir
Karlsvagninn, Kristín Marja Baldursdóttir

Bókmennta- og kartöflubökufélagið, Mary Ann Shaffer & Annie Barrows

How to be good, Nick Hornby
Juliet Naked, Nick Hornby

Martröð millanna, Óskar Hrafn Þorvaldsson

Reisubók Guðríðar Símonardóttur, Steinunn Jóhannesdóttir

Hundrað dyr í golunni, Steinunn Sigurðardóttir

New Moon, Stephenie Meyer
Eclipse, Stephenie Meyer
Breaking Dawn, Stephenie Meyer
Loftkastalinn sem hrundi, Stieg Larsson

Makalaus, Tobba Marínós

Horfðu á mig, Yrsa Sigurðardóttir

Ég man þig, Yrsa Sigurðardóttir

Á mannamáli, Þórdís Elva Þorvaldsdóttir

Á dimmum bar í öðrum heimi

Karitas Jónsdóttir var besti vinur minn í sumar. Hún er að vísu ímynduð persóna og það ekki einu sinni mín sköpun, heldur sköpun Kristínar Marju Baldursdóttur sem var svo örlát að deila henni með hverjum sem vill. Karitas Jónsdóttir er nefnilega skáldsagnapersóna en þó bast ég henni svo sterkum böndum í sumar að ég saknaði hennar óstjórnlega þegar samleið okkar lauk.
Það gerðist úti í Kanada, þar sem ég sat ein úti í horni á skuggsælum bar og skældi ofan í bjórinn minn yfir örlögum þessa fólks sem aldrei var til. Líklega var þetta ekki æskileg félagsleg hegðun af minni hálfu, en hvernig er annað hægt þegar maður kveður kæran vin?
Saga Karitasar kom út í tveimur bindum, hið fyrra 2004 og það síðara 2007. Ég las þær þó ekki fyrr en í sumar og spurði sjálfa mig í sífellu hvers vegna í ósköpunum ég hefði ekki uppgötvað þær fyrr. Á sama tíma var ég svo þakklát fyrir að vera að lesa þær í fyrsta sinn því þetta er ein af þessum skáldsögum sem maður vildi óska að þess að eiga enn eftir um leið og síðasta orðið er lesið. Síðan eru nokkrir mánuðir liðnir og Karitas var mér ekki efst í huga lengur, þangað til í síðustu viku þegar vinkona mín hringdi óvænt í mig rétt fyrir miðnætti, snöktandi í símann.
Ég hélt að einhver skelfing hefði komið fyrir þar til hún kom sér að erindinu, hún var að klára Óreiðu á striga og hafði brennandi þörf fyrir að tala um það við einhvern. Það var vel þegið því ég hafði það líka, ég hafði þörf á því að ræða um það hvernig stöðug togstreita Karitasar skapaði togstreitu innra með mér. Hvað ég þoldi ekki tilhugsunina um að þurfa að velja á milli ástarinnar og frelsisins. Hvernig femínstinn innra með mér og rómantíkerinn innra með mér tókust á um ákvarðanir Karitasar í lífinu. Hvað ég er þakklát fyrir að eiga þvottavél. Bækurnar um Karitas eru svo miklu meira en saga Karitasar einnar, þær eru saga 20. aldarinnar frá sjónarhóli konu. Sjaldséðum sjónarhóli.
Og nú hef ég komið foreldrum mínum á bragðið líka. Þau fengu lánaða hjá mér Karitas án titils og bitust svo um það hvort fengi að byrja fyrst á Óreiðu á striga. Þeir eru til, og ég hef hitt þá nokkra, sem lesa ekki skáldsögur því þeim finnst það tímaeyðsla að lesa um eitthvað sem var aldrei í alvörunni. Það er dapurlegur misskilningur. Skáldskapur getur verið svo miklu sannarri en nokkur frásögn úr raunveruleikanum.
Það er svo sannarlega hægt að læra af skáldskap, hann getur dýpkað skilning okkar á lífinu, samborgurum okkar og sjálfum okkur. Skáldskapur byggist á einum mesta hæfileika mannskepnunnar, að geta sett sig í fótspor annarra. Ímyndað sér og fundið til vegna einhvers sem ekki er áþreifanlegt. Nú er nýtt jólabókaflóð í vændum og ég vona innilega að þar leynist einhverjir gimsteinar. Ég les þá kannski ekki strax en þá gæti rekið á fjörur mínar sumarið 2016 og náð á mér heljartökum á einhverjum skuggalegum bar. una@mbl.is
Birtist sem pistill í Morgunblaðinu miðvikudaginn 10. nóvember 2010.

Lifum og lærum

Stóra vandamálið - eða eitt af stóru vandamálunum, því þau eru mörg - eitt af stóru vandamálunum við stjórnun á fólki er það hverjir fást til verksins. Eða öllu heldur hverjum tekst að fá aðra til að leyfa sér að stjórna þeim. Í stuttu máli: það er vel þekkt staðreynd að þeir sem þrá að fá að stjórna fólki eru, eðli málsins samkvæmt, þeir sem eru síst hæfir til þess. Í enn styttra máli: hverjum þeim sem tekst að láta kjósa sig forseta ætti undir engum kringumstæðum að vera heimilt að gegna því starfi."

Þannig kemst Douglas Adams að orði í skáldsögunni Veitingastaðurinn við endimörk alheimsins. Forsetinn í sögunni er Zaphod Beeblebrox, tvíhöfða og þriggja arma narsissisti. Ólíkindatól, en hann rifjaðist upp fyrir mér þegar rannsóknarnefnd Alþingis útlistaði niðurstöður sínar í gær. Það tók á að heyra lýsingar Páls Hreinssonar á því hvernig æðstu ráðamenn okkar hlupust, og hlaupast raunar enn, undan ábyrgð.

Á sama tíma og óveðursskýin hrönnuðust upp biðu allir eftir að einhver annar tæki af skarið og niðurstaðan var því sú að enginn gerði neitt. Það er auðvelt að vera við stjórnvölinn þegar allt leikur í lyndi en það er fyrst þegar erfiðleikarnir banka upp á sem virkilega reynir á hvort stjórnendur standi undir starfi sínu. Niðurstaðan er því miður sú að lykilstjórnendur okkar voru vanhæfir og brugðust hlutverki sínu. Samt er það nú svo að enginn þessara æðstu embættismanna virðist nokkurn tíma hafa efast um eigið ágæti. Ég velti því fyrir mér hvort þeir sem tekst að fá okkur hin til að kjósa sig velti nokkurn tíma fyrir sér ábyrgðinni sem þeir gangast þar með við.

Ég get leyft mér að vera vitur eftir á þegar kemur að ríkisfjármálum, enda ber ég ekki ábyrgð á þeim, en sá sem gefur sig út fyrir að hafa þekkingu og getu til að stýra ríkinu fyrir hönd okkar hinna, hann getur ekki leyft sér að vera vitur eftir á. Ef það er eitthvað sem þessi skýrsla leiðir okkur í ljós þá er það sú leiða staðreynd að á Íslandi hefur viðgengist alveg ótrúlegt vanhæfi og amatörismi alveg upp í efstu raðir. Það er hlægilegt að íslensk stjórnvöld hafi í alvöru haldið að Ísland ætti eitthvert erindi í að verða alþjóðleg fjármálamiðstöð þegar engar forsendur voru til þess.

Það er sorglegt að á síðustu metrunum hafi allt kapp verið lagt á að bæta ímyndarvandamál bankanna en litið algjörlega fram hjá því að ímyndin var löskuð vegna raunverulegra vandamála þeirra. Stjórnsýslan á Íslandi hefur verið meingölluð og hana þarf að laga. Boðleiðirnar, sem eiga með réttu að vera stuttar í svona litlu samfélagi, virðast hafa verið bjagaðar og samskipti innan kerfisins stjórnast af öðru en hagsmunum almennings. Rannsóknarnefndin hefur unnið gott starf og við hljótum að vona að skýrslan verði okkur lærdómur til framtíðar. Mér fljúga þó í hug önnur ummæli snillingsins Douglas Adams: „Við lifum og lærum. Jah...við lifum í það minnsta." una@mbl.isBirtist sem pistill í Morgunblaðinu miðvikudaginn 13. apríl 2010.

Bækur lesnar á árinu 2009

Ég hef alltaf ætlað að halda skrá jafnóðum skrá yfir þær bækur sem ég les og umsagnir um hvernig mér hafi líkað þær. Öðru hvoru hefur mér tekist að gera þetta, byrjaði að skrifa þetta inn í dagbók fyrir nokkrum árum, en mér hefur ekki haldist vel á því svo nýja tilraunin er að gera þetta á blogginu og sjá hvort ég geti betur haldið utan um það hér.
Hér er listinn yfir bækur sem ég man eftir að hafa lesið á árinu 2009. Þetta er ekki gert jafnóðum og því vantar eflaust eitthvað inn í sem ég man ekki eftir. Umsagnir hef ég heldur ekki skrifað en bæti þeim kannski inn í síðar.
Það er gert til hægðarauka vegna þess að ég veit það af reynslunni að þótt bestu bækurnar lifi alltaf með manni þá kemur það fyrir að nokkrum árum síðar man ég ekki hvort ég las ákveðna bók eða ekki, hvort ég kláraði hana eða gafst upp á miðri leið eða hvort mér fannst hún alveg frábær eða bara sæmileg.

1. Myrká, Arnaldur Indriðason

-Ágæt.
2. Vetrarborgin, Arnaldur Indriðason

-Ásamt Sonum duftsins sú sísta af bókum Arnalds sem ég hef lesið

3. Harðskafi, Arnaldur Indriðason
-Nokkuð góð, ég var sæmilega spennt yfir henni og fann til samúðar með persónum.
4. Dauði trúðsins, Árni Þórarinsson
-Nokkuð skemmtileg, forvitnileg flétta og viðkunnanlegar týpur. Ég hafði sérsaklega gaman af því að lesa lýsingar af blaðinu fyrir sunnan þar sem ég sá minn eigin vinnustað ljóslifandi fyrir mér.
5. Híbýli vindanna, Böðvar Guðmundsson
Frábær, átakanleg, falleg, fyndin, fróðleg, ógleymanleg. Skyldulesning!
6. Lífsins tré, Böðvar Guðmundsson
Ögn síðri en Híbýli vindanna en samt líka frábær.
7. Enn er dagur, Böðvar Guðmundsson
Nýjasta bókin hans Böðvars og ég var mjög ánægð með hana. Þetta er söguleg skáldsaga eins og hinar tvær og Böðvar gerir sögusviðinu mjög góð skil. Aðalpersónan er fremur atkvæðalítil en utanaðkomandi aðstæður og átök í heiminum gera það að verkum að líf hans verður ótrúlega dramatískt.
8. Þar sem djöflaeyjan rís, Einar Kárason
9. Ofsi, Einar Kárason
Frábær, Einar er snillingur og gefur ótrúlega skemmtilega sýn á Sturlungaöldina.
10. Steiktir, grænir tómatar, Fannie Flagg
11. Prinsessan á Bessastöðum, Gerður Kristný
12. Íslandsförin, Guðmundur Andri Thorsson

Nokkuð góð bara, gaman að ferðast í huganum um Ísland þessa tíma og sjá það með augum aðkomumans. Fínasta flétta líka.
13. Orðspor, Gunnar Hersveinn
14. Fundið fé, Jens Lepidus

Góð spennusaga og gefur satt að segja fína innsýn inn í átakalínur skandinavískra undirheima. Gefur manni hugmynd um hvers gæti verið að vænta í íslenska glæpakúltúrnum.
15. Krosstré, Jón Hallur Stefánsson

Þokkalegur þriller en frekar óminnisstæður.
16. Sumarljós og svo kemur nóttin, Jón Kalman Stefánsson
17. Himnaríki og helvíti, Jón Kalman Stefánsson
18. Snarkið í stjörnunum, Jón Kalman Stefánsson
-Ágæt, ljóðræn eins og falleg eins og skrif Jóns eru jafnan en hann kemst ekki á sama flugið og í seinni bókum sínum.
19. Þúsund bjartar sólir, Khaleid Hosseini
20. Hálmstráin, Magnús Sigurðsson
21. Heim til míns hjarta, Oddný Eir Ævarsdóttir
22. Minnisbók, Sigurður Pálsson
-Alveg frábær. Greip hana til að lesa eitthvað yfir kakóbolla á Súfistanum, endaði á að kaupa hana því mig langaði svo að lesa áfram. Fékk mig til að skella upp úr og stemningslýsingarnar frá París á 8. áratugnum eru heillandi.
23. Veröld sem var, Stefan Zweig
-Varð samstundis ein af mínum allra uppáhalds bókum. Ég tók hana á bókasafninu en stóð mig sífellt að því að vilja undirstrika eitthvað í henni. Þessi bók er full af visku og speki og hún setur lífið í samhengi við söguna. Maður þekkir sögulegar staðreyndir heimsstyrjaldanna en þarna lýsir Stefan Zweig því hvernig tíðarandinn, menningin og hugsun fólks breyttist. Nokkrum mánuðum eftir að ég skilaði henni á bókasafnið var hún endurútgefin í fyrsta skipti í mörg ár og ég hljóp út og keypti hana, þetta er bók sem mig langar að geta gripið til.
24. Konur, Steinar Bragi
25. Twilight, Stephenie Meyer
26. Karlar sem hata konur, Stieg Larsson
27. Stúlkan sem lék sér að eldinum, Stieg Larsson
28. Nafn rósarinnar, Umberto Ego
29. Aska, Yrsa Sigurðardóttir

Tungumálið okkar

Eitt vinsælasta umræðuefnið á degi íslenskrar tungu er spilling tungunnar tæru í munni unga fólksins. Miðað við það sem ég heyrði í umræðum á þessum mæta hátíðisdegi í ár geta yngsta kynslóðin og sú elsta víst ekki lengur átt samskipti í fermingarveislum því þær skilja ekki hvor aðra. Margir hafa áhyggjur af framtíð íslenskunnar í meðförum unga fólksins og er það m.a. rökstutt þannig að unglingar geti ekki lengur lesið bækur Halldórs Laxness því þeir skilji hvorki stafsetninguna né orðaforðann og gefist því upp.
Fyrir nokkrum árum var safn verka Halldórs gefið út með hefðbundinni stafsetningu, m.a. í tilraun til að höfða til ungs fólks. Bækur nóbelsskáldsins virðast stundum vera notaðar sem mælikvarði á vitsmuni fólks og andlega getu en ég sé ekki ástæðu til að hafa áhyggjur þótt Atómstöðin eða Salka Valka séu ekki efstar á óskalista allra unglinga. Í fyrsta lagi er það rangtúlkun að sérviskuleg stafsetning sé unglingunum fyrirstaða. Ég sé ekki betur en þau hafi gott auga fyrir og eigi auðvelt með að lesa furðulegustu stafsetningu, styttingar og afbakanir miðað við þeirra eigið ritmál á netinu, það vantar ekki.

Á hinn bóginn mættu þessir áhyggjufullu unnendur íslenskunnar spyrja sig hvort það sé sanngjarnt að ætlast til þess af unglingum í dag að þeir samsami sig stéttabaráttu og pólitík fjórða áratugar síðustu aldar þegar þeir eiga í mesta basli með að skilja sjálfa sig. Sjálf var ég mikill lestrarhestur sem krakki en þegar á mig fóru að vaxa brjóst fékk ég að heyra að það væri nú synd, fyrst ég væri svona dugleg að lesa, að ég læsi ekki alvörubækur. Ekki þessar barnabækur alltaf hreint. Ég tók mig því til 13 ára og þrælaði mér í gegnum Sölku Völku, en allt þetta tal um bolsévika fór fyrir ofan garð og neðan hjá mér.

Ég ákvað því að ég væri ekki alveg tilbúin í þetta ennþá og sem betur fer segi ég, því það þýddi að ég átti Sjálfstætt fólk til góða seinna þegar ég hafði forsendur til að njóta hennar og leyfa Halldóri að snerta alla mina tilfinningastrengi. Ég veit það hins vegar fyrir víst að margir jafnaldrar mínir sem voru látnir lesa Halldór í grunnskóla eru enn sannfærðir um að bækur hans séu hundleiðinlegar, þannig lifa þær í minningu þeirra sem ekki hafa lagt í þær aftur.
Lestur er stór hluti þess að rækta með sér málvitund og orðaforða en ef ætlunin er að hvetja börn og unglinga til lestrar er vænlegra til árangurs að beina að þeim lesefni við þeirra hæfi en ekki ætla þeim um of. Þótt heimsbókmenntirnar höfði ekki til þeirra við fermingu er ekki þar með sagt að þau njóti þeirra ekki síðar ef þeim lærist á annað borð að njóta þess að lesa.
Og hvað varðar meðferð þeirra á tungumálinu okkar er sjálfsagt að benda þeim á það sem réttara þykir en ástæðulaust að hafa áhyggjur þótt þau kryddi netsamtöl með furðulegum ritstíl og afbökuðum orðaforða, enda er það auðvitað alkunna að ekkert orð er skrípi ef það stendur á réttum stað. una@mbl.isBirtist fyrst í Morgunblaðinu sem pistill miðvikudaginn 18. nóvember.

Um sigurverk mannlífsins

Stundum koma samborgarar mínir mér skemmtilega á óvart. Það gerðist núna nýlega þegar ég var á leiðinni á bókasafnið. Mig langaði til að lesa Veröld sem var, sjálfsæfisögu Stefan Zweig. Til að vera viss um að fara ekki fýluferð ákvað ég að athuga fyrst hvort hún væri ekki örugglega til á safninu. Þessi bók var fyrst gefin út árið 1943 en 1958 á Íslandi.
Ég átti þess vegna ekki von á því að hún væri neitt sérstaklega umsetin á bókasöfnum núna, orðin 50 ára gömul. Það kom mér þess vegna á óvart, skemmtilega á óvart, að sjá að alls voru 20 eintök af Veröld sem var í útláni hér og þar um landið. Auk þess voru 16 eintök af hljóðbókinni, sem lesin er af Gísla Halldórssyni, í útláni. Samkvæmt þessu voru því í septembermánuði 36 Íslendingar að lesa eða hlusta á þessa hálfraraldar gömlu bók.

Kannski finnst fólki þetta ekkert mikið eða merkilegt en ég var eiginlega svolítið hlessa yfir þessu svo ég ákvað að fletta upp nokkrum öðrum bókum af handahófi til að athuga hversu mikið væri verið að lesa. Þessi stutta könnun mín leiddi í ljós að 48 Íslendingar eru þessa stundina að lesa Hroka&hleypidóma, 17 eru að lesa Ofvitann og líka 17 að lesa Útlendinginn eftir Camus. 114 Íslendingar eru með nefið ofan í Óvinafagnaði Einars Kárasonar og 50 eru að lesa Ronju ræningjadóttur. Væntanlega eru svo margfalt fleiri að lesa allar nýjustu bækurnar og það gleður mig að bókalestur lifi svona góðu lífi.

Annars var það ekki af ástæðulausu sem ég valdi mér skrif Zweig um veröld sem var, veröldina sem hann þekkti fyrir styrjaldirnar tvær sem rústuðu Evrópu, því mér fannst hann eiga erindi við mig og það finnst greinilega a.m.k. 35 öðrum Íslendingum líka. Zweig lýsir því hvernig fólk tókst á við nýjan veruleika þegar lífið sem það þekkti og hélt að myndi vara að eilífu er hrunið. Um kreppuna miklu, sem þjakaði Austurríki millistríðsáranna á miklu stærri skala en íslenska kreppan nú segir Zweig m.a.:

“Menn vöndust óreiðunni og gátu lagað sig eftir aðstæðum […] Lífsþrá manna reyndist mega sín meir en hverfleiki fjármunanna. Þrátt fyirr fjárhagsöngþveitið var daglegu lífi lifað næstum eins og ekkert hefði í skorizt. Auðvitað urðu miklra breytingar á högum einstakra manna […] En sigurverk mannlífsins gekk sinn háttbundna gang án þess að skeyta um örlög einstaklinga, enginn stanz varð á neinu.
Þegar peningarnir, sem áður voru óbrigðulla verðmæti en nokkuð annað, fóru dagfallandi, tóku menn einmitt að meta þeim mun meira hið raunverulega verðmæti lífsins, vinnuna, ástina, vináttuna, listirnar og náttúruna. Þjóðin lifði fyllra og djarfmannlegra lífi en nokkru sinni fyrr, piltar og stúlkur gengu á fjöll og komu útitekin heim, músíkin glumdi í danssölunum fram á rauðanótt […] Aldrei mátum við Austurríkismenn listina meir en á þessum upplausnarárum, því við fundum, er auður reyndist valtastur vina, að engu var treystandi öðru en hinum eilífu verðmætum í sjálfum okkur.”

Ég held að Íslendingar gætu haldið áfram að koma mér skemmtilega á óvart.

Birtist fyrst sem pistill í Morgunblaðinu 7. október 2009. Með þökk til Grjóna fyrir að koma mér á bragðið með þá frábæru bók Veröld sem var.

Netið og bækur og ég

Tveggja mánaða internetlausu tímabili á Freyjugötu lauk nú í síðustu viku. Upphaf þess var sennilega að RHÍ fattaði loksins að töluvert er liðið síðan íbúar litla hússins með rauðu hurðina voru skráðir í HÍ. Ekki get ég sagt að þetta hafi verið mikil þolraun, þótt stundum höfum við saknað þess.

Undanfarið hef ég eytt frítíma mínum í auknum mæli í bókalestur og því tekið upp þráðinn sem ég skildi við fyrir einhverjum árum. Ég átti aldrei gott með að sameina háskólann og áhugalestur, þar sem ég var alltaf með samviskubit yfir að vera ekki að læra heima ef ég las mér til ánægju og endaði því á að lesa ekki neitt í staðinn...eða hanga á netinu. Nú hef ég ekki þurft að hafa samviskubit af námsbókum í heilt ár og hef smám saman verið að átta mig á frelsinu sem því fylgir.

Eiginlega endurheimti ég samt aftur ánægjuna sem fylgir því að finna nýja bók í Asíuferðinni. Þegar ég var krakki var ferð á bókasafnið eins og að fara í nammiland. Ég hjólaði á Héraðsbókasafn Kjósarsýslu yfirleitt tvisvar sinnum í viku og reglan var sú að taka 1-2 skáldsögur og 2-3 myndasögur (Tinni og Lukku-Láki í mestu uppáhaldi) í hvert skipti. Síðan hefur mér alltaf þótt gaman að fara í bókabúðir, en yfirleitt hef ég ekki gert mikið af því að kaupa bækur vegna þess A) að ég átti ekki pening og B) ég hugsaði með mér að ég hefði hvort eð er ekki tíma til að lesa.

Á Asíuferðalaginu var hinsvegar bráðnauðsynlegt að ná sér reglulega í nýja bók til að stytta sér stundir í allt að sólarhringslöngum rútu/lestar/flugferðum. Reglubundið stopp í bókabúðum var því hluti af dagskránni og það var svo gaman að skoða fjársjóðinn og velja, vitandi að ég myndi strax byrja að lesa bókina og njóta hennar.

Eftir heimkomuna hef ég svo getað viðhaldið þessu skemmtilega áhugamáli þar sem ég er ekki í skóla. Stundum get ég varla beðið eftir að komast heim úr vinnuni til að hlamma mér í sófann og byrja að lesa. Nú þegar internetið er komið aftur í húsið finnst mér samt ótrúlegt hvað það hefur mikið aðdráttarafl líka....

Uppiskroppa með afsakanir

Eins og einhverjir vita er ég að druslast við að skrifa BA ritgerðina mína þessa dagana. Það er náttúrulega alþekkt að alltaf er til ákveðinn hópur fólks sem miklar þetta smáverkefni fyrir sér og dragnast með það of lengi á bakinu í einhverju bölvuðu framkvæmdaleysi. Að sjálfsögðu ætlaði ég mér ekki að slást í þennan hóp, but alas, það gerðist nú samt. A.m.k. hef ég dregið það mjög lengi þetta misserið að setjast niður við skriftir, þótt ég hafi nú svo sem verið sæmilega dugleg að lesa og viða að mér heimildum. Ég hef hinsvegar komið mér í þá stöðu að geta eiginlega ekki barmað mér yfir því að þjást af hinni alræmdu ritstíflu sem svo margir stúdentar leita til sem afsökunar. Ég er nefnilega að skrifa um trúleysingjann Philip Pullman, sem hvorki trúir á guð, né ritstíflur:

"I don't believe in [writer's block]. All writing is difficult. The most you can hope for is a day when it goes reasonably easily. Plumbers don't get plumber's block, and doctors don't get doctor's block; why should writers be the only profession that gives a special name to the difficulty of working, and then expects sympathy for it?"
-Philip Pullman

Að deyja úr gleði

Í dag eru liðin 100 ár frá fæðingardegi Astrid Lindgren. Hún á sér þúsundir aðdáanda um allan heim, en þó vil ég gjarnan líta á sjálfa mig sem einn þann stærsta. Ég hef örugglega áður sagt frá því að mamma lofaði mér því þegar ég var lítil að ég skyldi einhvern tíma fá að fara til Svíþjóðar og hitta Astrid Lindgren. Þetta tók ég mjög alvarlega og fór oft í gegnum það í huganum hvað ég ætti nú að segja við hana Astrid þegar við loksins hittumst. Foreldrar mínir hafa alltaf alið mig upp í þeirri trú að mér sé ekkert ómögulegt og allir mínir draumar getir ræst svo lengi sem ég vinni markvisst að þeim, svo mér þótti aldrei nema raunhæft að við Astrid myndum setjast niður yfir tebolla einn fagran sumardag í Vimmerby. Það fékk því raunverulega á mig þegar ég heyrði af því þegar ég mætti í skólann þann 28.janúar 2002 að Astrid Lindgren væri dáin.

Ætli uppáhalds karakterinn minn úr safni Astrid Lindgren sé ekki Ronja Ræningjadóttir. Mér þótti hún lifa afar eftirsóknarverðu lífi og langaði fátt meira en að gera eins og hún, lifa ein í helli úti í skógi og veiða mér til matar með dýrmætustu eigninni, hnífnum mínum. Svo er Lína auðvitað snilldarkarakter, og eins Emil, en alltaf skal hann vera jafn misskilinn greyið og jafnan kallaður óknyttastrákur. Ég er mótfallin því, Emil er alls enginn óknyttastrákur, hann er uppátækjasamur og sér oftast ekki fyrir afleiðingar gjörða sinna, en allt sem hann tekur sér fyrir hendur er í góðri trú og vegna þess að hann vill vel, ekki vegna þess að hann sé hrekkjóttur.

Sögurnar um Línu og Emil eru líklega þær frægustu eftir Astrid, en voru þó aldrei í sérstöku uppáhaldi hjá mér þótt mér þætti þær skemmtilegar. Ég hélt mest upp á Ronju og Saltkráku, svo las ég líka margoft söguna um Rasmus sem fór á flakk, og eins bækurnar um leynilögreglumanninn Karl Blómkvist. Þaðan lærði ég ýmis trix sem ég taldi að gætu nýst mér á lífsleiðinni, eins og t.d. að ná lykli úr læstri hurð öfugu megin frá. Þegar ég bjó á Hólum í Hjaltadal komu mjólkurvörurnar sendar frá Sauðárkróki og voru skildar eftir í kistu utan við Bændaskólann. Þaðan drógum við Sturla þær heim á snjóþotum, og þá sá ég fyrir mér að ég væri eins og eitt af börnunum í Ólátagarði. Ef bara ég hefði átt risherbergi með stóru tré utan við gluggann, sem ég gæti klifrað niður. Mig langaði líka alltaf að fara á krabbaveiðar um miðja nótt eins og þau gerðu. Madditt og Lotta voru líka frábærar og ég las þær margoft, en mér fannst Bróðir minn Ljónshjarta eiginlega einum of átakanleg og las hana því ekki aftur fyrr en fyrir nokkrum árum.

Jæja. Mér þykir vænt um Astrid Lindgren og sögurnar sem hún gaf mér. Hún er mér mikil fyrirmynd, enda gáfuð, fyndin og sterk kona, og svolítill uppreisnarseggur í sér. Og mér finnst skemmtileg sagan af henni sem segir að innt eftir vonbrigðum yfir að hafa ekki fengið Nóbelsverðlaunin hafi hún svarað að það væri líklega eins gott, því hún hefði einfaldlega dáið úr gleði.

Úrelt klassík

Það er ekki það sama að vera gamalt og að vera klassískt. Margir virðast hafa ruglast á þessu í fjaðrafokinu í kringum endurútgáfuna á Negrastrákunum. Einhverjir hafa bent á að þessi bók eigi ekki sérstaklega vel við í dag, en þá stökkva aðrir til, fordæmandi pólitíska rétthugsun og upphefja bókina sem sígildan menningararf. Merking orðsins “sígildur” segir sig sjálf, ef maður nennir að pæla í orðstofnum. Það er eitthvað sem hefur varanlegt gildi, sem fyrnist ekki heldur á við á öllum tímum. Negrastrákarnir er þess vegna ekki sígild bók, jafnvel þótt teikningarnar séu eftir Mugg, hún er bara gömul. Samfélagsþróunin hefur numið söguna úr gildi.

Þegar bókin kom fyrst út á Íslandi, árið 1922, voru enn 43 ár þar til kosningaréttur svartra í Bandaríkjunum var endanlega tryggður. Svertingjar voru iðulega teiknaðir eins og apar á skrípamyndum enda átti það viðhorf ennþá fylgi að fagna að þeir væru óæðri kynstofn, dýrslegir og of heimskir til þess að sjá um sig sjálfir. Úr þessum jarðvegi sprettur sagan um litlu negrastrákana sem drápust einn af öðrum vegna fávisku. (Upprunalegi titillinn er "Ten Little Niggers", en sambærileg vísa er líka til um litla, heimska indíána) og var þetta sungið fyrir litlu, hvítu börnin.

Miðaldra Íslendingar þykjast nú ekki skilja hvers vegna þarf að taka þessu af svona mikilli viðkvæmni, hvers vegna svertingjar geti ekki haft húmor fyrir sér eins og aðrir. Í Negrastrákunum er hinsvegar ekki hlegið með svörtu fólki, það er hlegið að því og grínið byggt á langri sögu kúgunar og ofbeldis. “Sígildri arfleifð” sem svart fólk er enn að berjast við í dag.
Mér þótti það ágætis punktur hjá einhverjum, að samræður milli hvítra Íslendinga um kynþáttafordóma verði álíka yfirborðskenndar eins og samræður karla um fæðingar. Þá skortir reynsluheiminn til að skilja hvað þessi texti felur í sér. Ég get tekið undir með öllu þessu fólki og sagt eins og er að ég las þessa bók þegar ég var lítil en tel mig ekki hafa orðið að rasista fyrir vikið. Hinsvegar skiptir það engu máli þótt bækurnar hafi ekki áhrif á mig, það sem skiptir máli er að nú eru á Íslandi fullt af svörtu fólki, fullorðnum og börnum, sem finnst bækurnar særandi og niðurlægjandi.

Það er full ástæða til að varveita eintök af bókum um negrastrákana 10 sem heimild um gamaldags hugsunarhátt, fordóma og fáfræði. Það er hinsvegar engin ástæða til að endurútgefa söguna í dag og halda því fram að hún sé sígild barnabók.

One half of the world cannot understand the pleasures of the other

Æ afhverju gat Jane Austen ekki lifað nokkrum áratugum lengur og afkastað aðeins meiru? Sögurnar hennar eru ávanabindandi, þær láta manni líða svo vel að mann langar alltaf í meira. Og hvort sem það er búningadrama, eða stílfærslur eins og Bridget Jones eða Clueless, koma myndirnar stemningunni algjörlega til skila. Ég sá Emmu í fyrsta skipti núna um daginn og fannst hún ýkt æði, Mr. Knightley kemst sko alveg á stall með Mr. Darcy. Sjaldan upplifi ég mig kvenlegri en þegar Jane Austen tekst að spila á alla mína erkirómantísku strengi.

Afhverju þurftum við Önni að eiga okkar fyrsta koss á sveittu balli á Nasa? Afhverju gat hann komið íklæddur hnéháum stígvélum, í lafafrakka, með háan hvítan kraga og barta, ríðandi á frísneskum hesti yfir grænar hæðir í enskri sveitasælu þar sem ég væri á skemmtgöngu í skósíðum kjól með sólhlífina mína? Þetta stenst náttúrulega engan veginn samanburð.

Elsku Harry Potter - Engir spoilerar

Þá er ég búin með Harry Potter. Ég er ánægð með síðustu bókina, hún er alveg frábær. Líklega sú besta. Þetta er skrýtin tilfinning samt, svolítill tómleiki. Ég samsama mig ekki með þessum sjálfskipuðu heitustu Potter aðdáendum sem biðu í röð í sólarhring til þess eins að klára bókina í einum rykk á einni nóttu. Þegar ég rölti út til að kaupa bókina síðasta föstudagskvöld sá ég raðir af krökkum sitjandi á gangstéttinni meðfram Laugavegi, strax byrjuð á lestrinum. Þannig vil ég ekki hafa þetta, þvílíkur misskilningur. Ég hef alltaf dregið mig í hlé með hverri bók og átt kyrrðarstund með Harry. Þetta er svolítið eins og að njóta góðrar máltíðar. Nautasteikur. Ég vil smjatta á hverjum bita af Harry og njóta hans eins lengi og ég get áður en ég kyngi honum. Ekki síst með The Deathly Hallows, því hún var síðasta tækifærið. Síðasta kvöldmáltíðin. Nú fæ ég aldrei að njóta Harry Potter í fyrsta skipti aftur. Ég reyndi að treina mér hana eins og ég gat en í dag gat ég ekki hætt, ég las og las og las og kom of seint í vinnuna af því að ég var búin að vera með spennuhnút í maganum í tvo klukkutíma og varð að klára.

Harry Potter var með mér öll unglingsárin mín og upp úr. Ég byrjaði að lesa hann 14 ára gömul og nú er ég 22 ára þegar ævintýrið klárast en ég fell samt ennþá í nákvæmlega sama gírinn við lesturinn. Harry, Ron og Hermione voru vinir mínir og mér þykir óendanlega vænt um þau. Mér þykir líka vænt um að geta ennþá horfið inn í þennan heim og verið algjörlega heilluð og grátið og hlegið. Ég þurfti ennþá stundum að loka bókinni og leggja hana frá mér til þess að draga andann áður en ég gat haldið áfram. Ég er svo þakklát fyrir að geta það ennþá, því á einhverjum tímapuntki varð ég hrædd um að ég yrði kannski of fullorðinn til að geta fylgt Harry eftir til enda og drukkið hverja síðu í mig af áfergju. En ég lít á það sem hæfileika, eða a.m.k. stóran kost, að geta gleymt stund og stað yfir bók og þótt svona ótrúlega vænt um persónurnar að mig verkjar og lengir eftir þeim. Lífið væri fátæklegra án þess. En nú er Harry Potter farinn frá mér og ég mun aldrei aftur geta sökkt mér í ævintýrin hans án þess að vita hvað gerist á næstu síðu. Það er glatað. En það var gott á meðan það entist, í átta ár. Ó svo gott.

Mig tigna himins englar

Ég er einn af mestu ritsnillingum, sem ritað hafa íslenzka tungu. Og sál mín er víð og djúp eins og alvaldið.

Ekkert orð er skrípi, ef það stendur á réttum stað

Ég hef miklar efasemdir um þessa safnútgáfu á verkum Halldórs Laxness með “nútímastafsetningu”. Þetta er víst tilraun til að höfða til ungs fólks sem stendur ógn af sérvisku Halldórs við að stafsetja, en ég held einhvern veginn að þeir sem þykjast ekki lesa bækurnar hans vegna stafsetningar sé fólk sem bæri hvort eð er ekki kennsl á rétta stafsetningu þótt hún biti það í slefandi neðri vörina. Treystirðu þér ekki til þess að lesa úngur í stað ungur? Bú-fokkín-húhú, haltu þig þá á Huga.is og vertu til friðs.

Annars hefðu þeir a.m.k. átt að hafa vit á að gefa bókina út eins og mánuði fyrr svo hún rataði í fermingarpakkana.

Beygingarmynd dagsins: einginn

Úti er ævintýri

Klósettlesningin um þessar mundir er bókin Íslensk úrvalsævintýri sem m.a. inniheldur söguna af Fóu og Fóu feykirófu. Það er þrennt sem mér finnst sérstaklega skemmtilegt í þeirri sögu. Í fyrsta lagi endar óbermið Fóa feykirófa lífið í kraumandi grautarpotti og líkinu er síðan hent út í á. Það var ekkert verið að fegra hlutina í þessum gömlu ævintýrum. Í öðru lagi felst hinn hamingjusamlegi endir í því að Fóa, sem endurheimti hellinn sinn eftir dauða nöfnu sinnar feykirófu, giftist hrút. Í þriðja lagi er þetta furðulega hjónaband ekki útskýrt neitt frekar, því ævintýrinu er slúttað mjög snögglega með orðunum “Svo er það búið.”
Í gærkvöldi las svo Önni með tilþrifum fyrir mig söguna um Gípu sem, auk áfasopa og lambabita, gleypti tvo hrafna, tvær mýs, tólf trippi, þrettán kálfa, mann, hund, broddstaf, hundrað kindur, bát og átta sjómenn sem sögðu bara “allabaddarí, fransí” því þeir töluðu allir golfrönsku. Og nei við stundum það ekki að lesa hvort annað í svefn. Það gæti þó breyst ef við finnum fleiri svona sturluð ævintýri.

Beygingarmynd dagsins: urrara

Almennt

Það er nú svona með bloggið eins og annað að það vill lognast aðeins út af í jólafríinu. Tölvan mín dvaldist auk þess löngum stundum í Mosfellsveit á meðan ég var í Reykjavíkinni og því lítið um netvafur. Það þýðir þó ekki að ég hafi ekkert haft fyrir stafni. Til dæmis hef ég lesið fjórar bækur í þessu fríi. Ég tók því feginst hendi að snúa mér að íslenskum bókum til tilbreytingar. Að minnsta kosti síðustu 10 bækur sem ég las voru á ensku, bæði skólatengdar og ekki. Reyndar man ég ekki eftir að hafa lesið neina bók á íslensku síðan ég las Samkvæmisleiki í síðasta jólafríi, en ég efast þó um að það sé rétt munað.
Mér fannst því fínt að taka mér frí frá enskunni, og jafnframt frá fagurbókmenntunum. Ég byrjaði á að lesa Arnald, sem ég hef lítið kynnt mér hingað til. Ég valdi mér að lesa Mýrina, því nú fer að koma bíómynd eftir henni, og Grafarþögn, því hún fékk Gullrýtinginn. Þær voru báðar bara mjög skemmtilegar, þó fannst mér Grafarþögn betri. Næst las ég Argóarflísina, eftir Sjón, sem ég fékk í jólagjöf og hún var nokkuð góð. Núna var ég svo að klára Gæludýrin, eftir Braga Ólafs, sem ég keypti mér og hún fannst mér alveg frábær.
Jólin voru óhefðbundin í ár að því leyti að öll jólaboð voru afboðuð, bæði í minni -og Önna fjölskyldu. Eins og venjulega var þó töluvert spilað; bæði Pictionary, Gettu betur spilið, Trivial og Kvikmyndaspilið, sem olli mér reyndar vonbrigðum. Samt er ég eiginlega ekki alveg búin með spilakvótann, enda hefur oft verið spilað meira, og væri ég því alveg geim í eitt gott kvöld í viðbót yfir spilum.
Ekki get ég heldur neitað því að hafa horft mikið á sjónvarp; aðallega á næturna þó. Þannig tókst mér einhvern veginn að missa af öllu sem kallast gæti jóla-og áramótadagskrá. Ég sá enga annála, eða jólakvikmyndir, eða leikið íslenskt efni, Kryddsíldina né nokkuð annað. Það var varla að ég enntist yfir áramótaskaupinu, enda þótti mér það leiðinlegt.
Fyrstu tvö árin mín í bloggheimum gerði ég áramótauppgjör, aðallega fyrir sjálfa mig frekar en aðra, en ég veit ekki hvort ég nenni því núna. Árið 2005 var þó gott í alla staði, viðburðaríkt og skemmtilegt. Þetta ár verður óvenjulegt framan af. Skólinn fer nú að hefast hjá flestum, en ég verð hinsvegar í fríi til 25.janúar þegar ég fer út. Ég mun því hafa nógan tíma til að snatta, sýsla, dúlla mér, og hugsanlega blogga, á næstu dögum.

The Half-Blood Prince



Varúð - mögulegur spoiler


Ég er gjörsamlega miður mín yfir nýjustu Harry Potter bókinni. Ég lauk við hana með tárin í augunum og þykkan kökk í hálsinum, og er enn að jafna mig. Jafnvel þótt mig hafi alltaf grunað hver myndi deyja, áður en bókin kom út, þá vonaði ég samt alveg fram í síðasta kaflann að það myndi ekki gerast. Þótt það hafi verið kominn tími á þetta, tæknilega séð, upp á þróun sögunnar og Harrys að gera, þá er þetta samt glatað. Mér finnst líka glatað að ég sé virkilega búin að lesa sjöttu bókina og eigi bara eina eftir. Eftir að hafa fylgt þessum persónum eftir í 7 ár (ég las fyrstu bókina 1998, 13 ára gömul) þá er sárt að hugsa til þess að bráðum muni ánægjunni ljúka. Þessa bók reyndi ég að treina eins og mögulegt var, en einhvern tíma varð henni að ljúka. Ég skil ekki þá sem að tíma því að taka bara einn dag í að lesa hana samfleytt í runu. Ég kýs frekar að geta hlakkað til lestursins eftir vinnu í marga daga.
The Half Blood Prince set ég tvímælalaust á stall með The Prisoner of Azkaban, sem hingað til hefur verið í mestu uppáhaldi hjá mér. Mér finnst hún betri en tvær síðustu bækur, en ætli ég lesi þær samt ekki aftur fljótlega til upprifjunar (og til að framlengja ánægjuna af hinni gamalkunnu Harry Potter vímu sem ég finn nú aftur fyrir.) Þessari bók tókst svo sannarlega að endurvekja barnslegu hughrifin sem ég fann svo oft sem krakki en því miður sjaldnar núna. J.K.Rowling kann að slá á réttu strengina, allavega í mínu tilfelli.

Sökks

Fjölskyldan mín er öll farin til Svíþjóðar á Heimsmeistaramót íslenska hestsins. Mig hefur alltaf langað að fara til Svíþjóðar. Allt síðan ég fyrst bast Astrid Lindgren tryggðarböndum. Sú var tíðin að mig langaði frekar að búa í Svíþjóð en á Íslandi. (Helst á Saltkráku, eða einhverri annarri eyju í Skerjagarðinum, en Smálöndin hefðu líka verið mjög ásættanleg og Ólátagarður náttúrulega útópía.) Þetta er í annað skiptið sem farin er fjölskylduferð til útlanda, hin var þegar ég var 11 ára. Ég gat ekki farið með í ferðina vegna vinnunnar. Ðis sökks.

Beygingarmynd dagsins: Bast